Categoriearchief: ethiek

Welke reclame kan echt niet meer?

Reclames zijn per definitie waardegeladen en daarmee een dankbaar onderwerp voor levensbeschouwelijk kijken. Als opvattingen veranderen, veranderen de reclames mee, want zij drukken een tijdsgevoel uit. Als de samenleving stevig verandert, zie je dat bepaalde advertenties echt niet meer kunnen. Op de webstek van Hetkanwel is een selectie van die advertenties te zien.
Bij een foto van een verbaasde vrouw en een flesje tomatensap lees je: “ You mean a woman can open it?
Elders: ‘Hoe harder een vrouw werkt, des te leuker ziet ze er uit!”
Een vrouw die op de grond verlekkerd naar een schoen ligt te staren: “Keep her where she belongs…”
Een man met een sigaartje in zijn hand en een vrouw tegenover zich krijgt mee: “Blow in her face and she’ll follow you anywhere.”

Met dit webstekonderwerp kunnen we meerdere dingen doen:
De leerlingen krijgen de afbeeldingen te zien en de docent vraagt hen na te denken over de waarden die erin weerspiegeld worden.
De docent geeft vervolgens aan, dat volgens de auteur van het webstekartikel deze reclames echt niet meer kunnen. Voor de leerlingen: “Waarom zou de auteur dat zeggen? Wat zeg jij ervan?
Na de reclames die echt niet meer kunnen laat de auteur Emile van den Berg nog enkele moderne uitingen zien en zet er zijn bedenkingen onder. Hij meent dat ook in de toekomst bepaalde reclames niet meer kunnen. Als duidelijk voorbeeld: Het grootste sportevenement ter wereld wordt gesponsord door fast-foodketens en frisdrankfabrikanten. Voor de leerling een mooie opdracht om na te gaan welke reclames in de toekomst volgens hem of haar niet meer zullen kunnen en waarom? Anders gezegd: welke voor dan belangrijke waarden worden hier met voeten getreden?

Het artikel is te vinden op http://www.hetkanwel.net/2012/09/11/watdenkenwijover40jaarvanreclamevannu/

Lesbrief – De Jeugd van Tegenwoordig

De schoolmusical die Eva Mathijssen en Arto Boyadjian dit jaar geschreven hebben heet ‘De jeugd van tegenwoordig’. Informatie over de musical is te vinden via http://www.deschoolmusical.nl . Het verhaal gaat als volgt:
De leerlingen zitten bij elkaar en missen Khadiza. De geschiedenisleraar (Albert) van Hoffen gaat zijn laatste geschiedenisles geven, en wel over het jaar 1969. Als de les net begonnen is, komt Khadiza binnen die meldt dat haar verblijfsvergunning ingetrokken is. Het zou nu veilig genoeg zijn in Irak. De leerlingen zijn er beduusd van en reageren nauwelijks op de opmerking van van Hoffen: “Het enige verzet is collectief verzet.”
Hij laat hen een super8filmpje zien dat geschoten is tijdens een demonstratie in 1956 en waar van Hoffen duidelijk aanwezig is en de groep toespreekt. Er ontstaat een fictief gesprek tussen de jongeren van 1969 en die van 2012 en aan het eind ervan staan de moderne jongeren op de tafels in hun lokaal. Ze zijn bereid te protesteren tegen het feit dat Khadiza naar Irak teruggestuurd wordt. Al praten bedenken het plan van een sleep-in of een stay awake-verbijf op school. Na een gesprek met enkele leden van de schoolleiding krijgen ze ook officieel toestemming om de stay awake te houden.
Veel mensen doen mee met de stay awake en de volgende morgen blijft de klas achter om op te ruimen. Als ze daarmee bezig zijn, komt Khadiza binnen met de mededeling dat het protest geen resultaat heeft opgeleverd en haar familie toch terug moet naar Irak. De leerlingen zijn heel teleurgesteld dat hun protestnacht geen succes heeft gehad, maar worden door Khadiza terechtgewezen: “Jullie hebben de hele school in beweging
gezet, voor mij en m’n vader. Ik weet niet hoe het met jullie zit, maar ik ga dit niet vergeten. Nooit. Hoe vaak doen mensen dit nou, voor iemand, laat staan voor mij? Dat is toch bizar. Te gek voor woorden ook. Dat Norbert en Tobias het überhaupt ooit met elkaar eens zouden worden, dat neem ik mee. Dat jullie allemaal voor mij op tafel zijn gaan staan. Ook dat neem ik mee.”

Bij deze schoolmusical heb ik een lesbrief gemaakt, die goed te gebruiken is in de lessen levensbeschouwing. Een aantal elementen uit de lesbrief heb ik in andere onderdelen van het Newmancurriculum als eens gebruikt.
De opzet is als volgt:
Het verhaal
De vragen waar het om draait
Terug naar Irak
Wat voor protest
Wat heb jij er voor over?
Wat heeft het opgeleverd?

Om auteursrechtelijke redenen is de lesbrief alleen te lezen, niet te veranderen of af te drukken. Hij is te downloaden via http://www.uitgeverijwvdoever.nl/download/lesbriefjeugdvantegenwoordig.pdf.

Morele acceptatie in de VS

Het Gallupinstituut heeft zijn normen en waardenonderzoek weer verricht. Opvallende uitkomsten:
Geboorteregeling is acceptabel, zegt 82 procent van de Amerikaanse katholieken tegenover 90 procent van de niet-katholieken.
De morele acceptatie van de doodstraf is nog nooit zo laag geweest: 58 procent.
Een buitenechtelijke relatie vindt 7 procent acceptabel.
Abortus is voor 34 procent van de Amerikanen moreel acceptabel.
Republikeinen zijn veel minder tegen bont dragen dan de Democraten.
Van de republikeinen is 73 voor de doodstraf, van de democraten 42 %.
22 % van de republikeinen acht abortus geoorloofd, 52 procent van de democraten.

Andere interessante getallen vind je op:
http://www.gallup.com/poll/154799/Americans-Including-Catholics-Say-Birth-Control-Morally.aspx?

De lijst met morele items kun je ook vertalen en die eens voorleggen aan de leerlingen en vervolgens zien waar de verschillen te vinden zijn tussen de opvattingen van de jongens, meisjes, alloch- en autochtonen.

Tien beruchte voorbeelden van omstanderverhalen

Een tweede interessante lijst is die van ‘Ten Notorious Cases of the Bystander Effect’, met andere woorden, verhalen van mensen die erbij stonden, maar niets gedaan hebben. Interessant lijkt me om leerlingen te laten zoeken naar de motieven die mensen hebben om liever toeschouwer dan helper te worden. Gaat het steeds om angst, gevaar voor eigen leven, onderdrukking, of zijn er veel trivialere zaken bij betrokken? En wat kunnen we eraan doen om het aantal omstanders die geen hand uitstaken te verminderen?
Sommige verhalen zijn mogelijk al bekend, andere zijn diep in de collectieve schaamte weggestopt. Dit zijn de verhalen:
De parabel van de barmhartige Samaritaan, Shanda Sharer, Ilan Halimi, Edison elektrocuteert een olifant, Kevin Carter’s beroemde foto, de gedwongen verhuizing van de Amerikaanse indianen, de moord op drie mensenrechtenactivisten, Kitty Genovese, Richmond Highschool Incident, de holocaust tijdens het hitlerregime.
Geen opwekkende verhalen, maar wel de moeite waard om ermee te werken.
http://listverse.com/2009/11/02/10-notorious-cases-of-the-bystander-effect/

Orgaandonatie en levensbeschouwing

Uit NU.nl van 12 april 2012:
Religie speelt een grote rol bij het al dan niet af willen staan van organen na de dood. 6 op de 10 Nederlanders zonder religieuze overtuiging zijn bereid organen te doneren na de dood.

Bij moslims is dit slechts 27 procent terwijl bij overige religieuze groeperingen het aantal gemiddeld rond de 50 procent ligt. Gereformeerden staan er bijvoorbeeld iets positiever tegenover dan Nederlands hervormden.
Dat blijkt uit dinsdag gepubliceerde cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Gemiddeld geeft ruim de helft van de volwassen Nederlanders aan hun organen af te willen staan na overlijden. Meer mensen, namelijk bijna tweederde, zou graag een orgaan ontvangen als dit nodig is.
Een op de 20 wil nooit een orgaan van een ander ontvangen, 10 procent zou nooit een orgaan willen afstaan.

Leeftijd
Leeftijd speelt nauwelijks een rol bij de bereidheid om een orgaan af te staan. Qua ontvangen zijn de verschillen wel groot. Ongeveer 70 procent van de mensen onder de 45 jaar staat positief tegenover het ontvangen van organen, tegenover iets meer dan 40 procent van de 75-plussers.
Nederland scoort Europees gezien laag als het gaat om aantal donoren, zo bleek vorig jaar uit cijfers van Eurotransplant. Per miljoen inwoners zijn gemiddeld 13 donoren.
Op dit moment staan 3,1 miljoen Nederlanders geregistreerd als donor. Maar desondanks zijn er vorig jaar in Nederland 140 mensen overleden omdat ze niet op tijd een donororgaan kregen. De gemiddelde wachttijd voor een nier is 4,5 jaar. Voor andere organen is dat gemiddeld 1 jaar.

Ben ik mijn broeders hoeder?

Een moreel dilemma, dat werkelijk onder bovengenoemde titel kan gebruikt worden. Jij ben verslaafd en dakloos, je zus is zwaar miljonaire.
Tot hoever gaat je liefde voor het gezinslid? Wat zou jij doen als dit de situatie was en jij Madonna? Wat is voor jou de beste oplossing?

Stel je voor: je probeert de slaap te vatten onder een brug – rillend, berooid en dakloos – terwijl je bloedeigen zus in een paleisje haar ruwweg 650 miljoen dollars aan het natellen is.
Ee beetje te Dickensiaans? Toch is het realiteit van Anthony Ciccone, de oudere broer van superstar Madonna. Afgelopen oktober vertelde hij dat hij door zijn familie verstoten is. “Ik ben niks in hun ogen. Een nobody. Ze schamen zich voor mij. Als ik doodvries, kan het hen niets schelen.”
Journalist Tom Leonard van The Daily Mail zocht Ciccone op onder zijn brug in Traverse City, Michigan. Al bijna twee jaar zwerft hij rond.Hij leeft van de kleine uitkering van een vriend met wie hij een vieze deken en vooral ook veel flessen Wild Irish Rose whisky. Zijn witte baard is wat verkleurd door de vele sigaretten die hij rookt, stelde Leonard vast.
Voor zijn beroemde zus heeft Anthony geen goed woord over. “Ze was altijd een bitch en dat is ze nog steeds. Daarin is ze heel consequent. Mijn complimenten.” Geen poot heeft ze naar hem uitgestoken, beweert hij.

Maar dat blijkt niet helemaal waar te zijn. Zes jaar geleden werd zijn alcoholverslaving aangepakt in een dure kliniek in Houston, geheel op kosten van Madonna. Daarna kon hij aan het werk bij zijn vader, die een wijngaard runt in Californië. Oké, misschien niet de beste omgeving voor iemand met een sluimerend alcoholprobleem, maar je kan niet zeggen dat zijn familie hem de rug toekeerde. Het ging mis tussen de wijnvaten en uiteindelijk stuurde zijn vader Anthony de wijngaard af. Madonna bood weer hulp aan, op voorwaarde dat hij zich opnieuw zou laten behandelen. Maar dat vindt Anthony onzin. “Mijn familie denkt dat de afkickkliniek een oplossing biedt voor alle problemen in het leven. Ik heb gewoon een baan nodig.” Mandonna ziet het blijkbaar anders en laat de keuze aan haar broer. Ze kocht onlangs wel een nieuwe bril voor hem, maar die is hij alweer kwijt.
[Bron: Trouw 4 februari 2012]

Milgram en zijn experiment

Voor veel docenten is het gehoorzaamheidsexperiment van Stanley Milgram een eye-opener wat betreft menselijk gedrag. Wie informatie over het experiment wil laten zien moet het soms doen met video’s van een pijnlijk slechte kwaliteit. Toch blijf het de moeite waard de resultaten van het experiment met leerlingen te bespreken om samen tot de conclusie te komen, dat ook wij zelf gevoelig kunnen zijn voor hit afschuwelijke virus.
Ik vond op een e-learning site een poging om het geheel in minder dan 10 minuten uit te leggen. Daarnaast zijn er in de e-learningset ook achtergrondartikelen en een dossier opgenomen. Het loont de moeite om hier te snuffelen en te overwegen wat ervan in de les gebruikt kan worden.
http://elearning-examples.s3.amazonaws.com/PsychedIn10/player.html

Ge-ni-aal

Soms kom je op Facebook bijdragen tegen die je tegen de haren in strijken, tenminste in ieder geval die van mij.
Een facebookvriend zette een foto op het sociale netwerk waarop een afgescheurd vel papier was afgebeeld met de volgende tekst:

Hallo, mijn naam is Tim.
Ik heb bij het uitparkeren per ongeluk uw auto geraakt en een paar mensen hebben mij gezien, dus die ik op dit moment net of ik mijn gegevens aan het opschrijven ben.
Sorry, Tim

Ik ga er even van uit dat deze tekst niet als grap bedoeld is, maar serieus bedoeld is. Mijn facebookvriend had als kopje erboven in hoofdletters gezet: GE-NI-AAL!

Het lijkt me een aardige opgave om de leerlingen met de volgende vragen aan het werk te zetten voor een mooi klassengesprek:
Wat zou jouw reactie zijn als een facebookvriend dit op internet plaatste?
Hoe zou jij reageren als je vader of moeder dit briefje mee naar huis bracht?
Heeft de kop ‘GE-NI-AAL’ van deze vriend nog gevolgen voor de manier waarop jij met hem om zult gaan?

A simple plan

De film ‘A Simple Plan’ gaat inderdaad over een simpel plan: drie mannen vinden een neergestort vliegtuigje met een dode piloot en een tas met 4,5 miljoen dollar. Ze willen die 4,5 miljoen graag zelf houden en besluiten de buit op te bergen tot na de winter, als de dooi het inmiddels ingesneeuwde vliegtuig weer zichtbaar maakt en mogelijk mensen op zoek gaan naar het geld.
De film begint met een overweging van Hank, de hoofdpersoon, over wat zijn vader onder geluk verstond en aan het eind van de film zal Hank die simpele staat van geluk nooit meer meemaken.
De film is in feite een verhaal over kiezen, hebzucht en gelukkig zijn. De film kan heel goed in een aantal fragmenten worden onderverdeeld. Bij ieder onderdeel kan de film gestopt worden en de leerlingen gevraagd, wat zij zouden doen en waarom en als ze het fragment gezien hebben, kan de docent de waaromvraag stellen: waarom doen de mensen hier wat ze doen? Hadden ze anders kunnen handelen? Waarom deden ze dat niet?
Hieronder een samenvatting van het filmverhaal.
De cijfers aan het begin van een alinea verwijzen naar het tijdstip in de film, waarop het fragment begint.

A Simple Plan
(1998)
Goedgekeurd voor 16 jaar en ouder

Hank “Mijn vader vertelde me als kind wat een man nodig heeft om gelukkig te worden.
Simpele dingen eigenlijk… Een vrouw om van te houden, een fatsoenlijke baan, goede vrienden en buren en wederzijds respect. En een tijd lang – zonder dat ik me dat realiseerde – had ik dat alles. Ik was een gelukkig mens.”

Vrouw Sarah is zwanger

Hank, Lou en Jacob (broer van Hank) gaan op pad, bezoeken graf van hun vader. Op de terugweg sprint een vos met kippen in zijn bek. Auto remt en tikt tegen een boom. Ze gaan op pad om de vos te schieten. Ruziemakend komen ze op het spoor van een neergestort vliegtuig. De piloot zit er nog in, kraaien zijn bezig hem te eten. Ze ontdekken een tas met geld.

13.18 Hank “ Dit is een zaak voor de politie. Jij blijft hier, dan halen we de politie.”

13.30 Lou: “Als we het nu eens niet inleverden.”

We worden gepakt; we zijn medeplichtig;
Doe dan gewoon niet mee – medeplichtig
Als de vliegtuig vinden en geld missen , komen ze achter ons aan.
Illegaal geld en de politie kent die piloot niet eens.
Amerikaanse droom in een sporttas,
Je werkt voor de Amerikaanse droom, je verdient die zelf.

16.07 Als ik het dan eens bewaar… We wachten tot de lente, als er dan niemand om het geld is geweest, verdelen we het en smeren hem.
Waarom moet jij het bewaren?
Omdat ik het zo wil . Anders leveren we het nu meteen in.
Vertrouw je ons niet?
Met zoveel geld? Ik niet. Geen beloften; als er iemand komt zoeken, verbrand ik het.
Ze doen mee.
Tellen het geld eerst: 4.400.000 dollar.

Lou belooft niets tegen zijn vrouw Nancy te zeggen. Hank denkt dat hij het wel zal doen.
22.40 Hank komt thuis en stelt zijn vrouw de hypothetische vraag wat ze zou doen als ze 4 miljoen in het bos zou vinden. Ik houd het niet, want het is stelen.
Zoekgeraakt geld en niemand zoekt ernaar.
Van wie is het geld?
Van jou.
En van wie was het hiervoor?

Hij gooit het geld op tafel en ze begint te lachen. Aan tafel praten ze erover.
H: “Als we het houden, hoeven we ons geen zorgen te maken”
S: “Maar dat doen we nu toch ook niet. Je hebt een goede baan; we hebben het niet nodig.”
H.: “Maar niemand lijdt schade als we het houden.Dat zou pas een misdaad zijn: als iemand er schade door zou lijden.”
S.: “Het is verboden. Of iemand schade lijdt, maakt niet uit.Je wordt gesnapt en gaat naar de gevangenis.”
H.: “Er wordt niemand gesnapt. Het geld is het enige bewijs dat we iets fout doen.We bewaren het en kijken wat er gebeurt. Als iemand het zoekt, verbranden we het en zijn we er vanaf. Geen enkel risico. Alles is onder controle.”
S.: “En hoe is het Jacob en Lou?”
H.: “Zolang we het geld bewaren, trekken wij aan de touwtjes.”
In bed na de nieuwjaarsborrel thuis zegt Sarah: “je moet teruggaan naar het vliegtuig en een groot bedrag – zo’n 500.000 dollar – terugleggen; als ze dan het vliegtuig vinden, denken ze dat er nog niemand geweest is. Het zou de verdenking wegnemen, niemand laat zoveel geld liggen. Je vertelt Jacob niets. We moeten van nu af voorzichtig zijn, we moeten vooruitdenken.”

27.09 Zegt tegen Jacob dat ze terug naar het vliegtuig moeten, omdat hij de piloot aangeraakt heeft, Jacob op de uitkijk, moet doen alsof hij een band verwisselt. Boer op zoek naar de vos wil met zijn scooter naar het bos rijden. Jacob slaat hem met een stuk ijzer en hij lijkt dood te zijn. Hank zegt Jacob dat hij zal doen alsof het een ongeluk is en hij rijdt met de dode boer richting bos. De boer komt uit zijn bewusteloosheid en zegt:
“Je broer heeft me geslagen, Bel de politie maar.” Hank verstikt de boer tot hij echt dood is.
Hij laat de scooter met de boer erop van de brug schieten om het op een ongeluk te doen lijken. Jacob krijgt wroeging en wil zijn daad en alles erom heen opbiechten. Hank vertelt hem dan dat hij de boer gedood heeft, dus is het zijn beslissing.

36.30 Thuis met Sara kijken ze naar het nieuws, waar het bergen van de scooter te zien is. Sarah zegt, dat ze wilde dat hij Jacob niet meegenomen had. Ze is bang dat hij zal vertellen wat er gebeurd is. Hank: “Vertellen wat ik gedaan heb.” Sarah:”Dat deed je omdat je in de val zat. Je had geen keus.” Hank vraagt Sarah:” Had jij hetzelfde gedaan als je daar had gestaan? Ik moet weten of jij het ook had kunnen doen.”

Jacob vraagt hem naar hun boerderij te komen in de middagpauze. Het is de boerderij waar hun vader twee hypotheken op had, waarna hij failliet is gegaan. Jacob wil de boerderij terugkopen en er weer iets van maken, nu zij het geld hebben. Hank zegt dat ze er van door moeten als ze geld hebben, want anders kunnen ze het verkregen geld niet verklaren. “Je kunt de hele wereld hebben, Jacob,” zegt hij, maar Jacob zegt dat dit het enige is wat hij wil hebben. “Dit is mijn thuis, Hank.”

41.10 Sarah laat Hank een krantenknipsel zien, waaruit zou blijken dat het geld afkomstig is van een ontvoering van een rijke erfgename. ‘Nu weten we dat het gestolen is,” “We wisten dat het gestolen was, alleen niet van wie.”
“We dachten dat het drugsgeld was.”
“Nee, dit is juist goed. Ik dacht dat het gemerkt of zo zou zijn. Maar dat is niet, want het staat hier. Je bent een beetje paranoïde. Het is over. Het zit goed.”

44.01 Lou staat voor Hanks deur en wil zijn aandeel hebben. Hank: “We zouden het bewaren tot we zeker wisten dat alles veilig was.”
Lou: “Geef me maar een pakje. De rest haal ik later wel op.”
“Als je dat nog eens vraagt, verbrand ik het morgenochtend. Duidelijk?”
“ Je bluft.”
“Probeer het maar.”
“Jacob heeft me een geheimpje verteld, meneer de boekhouder. Ik weet wat er met Dwight Stevenson gebeurd is.”

Even later zegt Lou: “Ik ben platzak, ik heb schulden.”
Hank weet het verdelen van de buit uit te stellen tot Sarah bevallen is.

51.00 Sarah is bevallen en heeft het volgende voorstel: “Je moet zo’n minirecorder kopen. Dan nodig je Lou en Jacob uit, voeren hem dronken en laten hem de moord bekennen. Jij gaat eerst, dan Jacob en als Lou gaat praten neem je dat op. Als hij vervolgens moeilijk doet, kun je hem ermee confronteren. We kunnen het toch proberen, we hebben niets te verliezen.”

Hank nodigt Jacob uit om bij hen te komen eten. Ze praten over vroeger. Jacob zegt dat hun vader in hun situatie hetzelfde gedaan zou hebben als zij. Hij wilde altijd alles voor elkaar hebben, net genoeg om een rustig leven te kunnen leiden. Maar dat lukte hem nooit. Als het hem wel gelukt was, zou hij er nog zijn. Dan had hij het niet gedaan. Zelfmoord gepleegd.”

Hank blijkt in de veronderstelling verkeerd te hebben dat ze dronken waren en ze een ongeluk gehad hadden.
Jacob: “Hij had natuurlijk gedacht dat het verzekeringsgeld alles goed zou maken.”

1.06 Jacob helpt Hank de bekentenis te krijgen door een toneelstukje te spelen. Als Hank de band voor Lou afspeelt, wordt die woest en dreigt met een geweer. Jacob haalt zijn geweer uit de truck en er ontstaat een dreigende situatie. Jacob schiet en Lou is dood. Hank zegt tegen Nancy dat het zelfverdediging was en dat zij zijn deel zal krijgen. “Jullie krijgen helemaal niets van dat geld” roept ze en loopt naar de keuken, waar ze een revolver pakt en op Hank schiet. Hij doodt haar en weet Jacob zo ver te krijgen dat ze een geloofwaardig verhaal ophangen waarbij Lou in een dronken bui Nancy vermoordde en zich vervolgens tegen hen richtte.

1.20 Jacob wordt verdwaasd door de politieagent naar Hank gebracht en hij zegt: Voel je je weleens een slechterik? Ik wel.”

1.24 Carl – sheriff- vraagt Hank de volgende middag Jacob langs te sturen omdat een FBI-agent naar hen toekomt om over een neergestort vliegtuig te kijken. Hank wordt paniekerig en zegt tegen Sarah, dat ze het geld moeten pakken en naar het buitenland moeten vertrekken. Sarah houdt haar zinnen bij elkaar en zegt dat hij gewoon erheen moet gaan. “ De mensen zien jou als een normale, aardige man. Niemand verwacht dit soort dingen van jou.”

Sarah vermoedt dat er iets mis met de FBI-agent omdat die praat over een overval op een geldtransport. Sarah: ”Dan zouden er toch ook briefjes van 50 en 10 tussen moeten zitten. Heb je naar zijn legitimatie gevraagd, Ik bel morgen meteen met de FBI of er een agent Baxter werkt. Ik werk aan een plan.”

Hank: “ Een plan; het geld naar het vliegtuig terugbrengen en Stevenson vermoorden? Of Lou stiekem opnemen waardoor er nog twee mensen dood zijn? Weer zo’n plan? Ik heb ook een plan. Ik breng het geld terug. Alles.”

Sarah: “Is dat wat je wilt. Nog dertig jaar werken, wachtend tot je baas met pensioen gaat of sterft, zodat jij opslag krijgt? En Amanda? Moet zij opgroeien in goedkope of tweedehands kleren? Met speelgoed van andere mensen omdat wij niks kunnen kopen? En ik? Wat moet ik? De rest van mijn leven, 8 uur per dag met een valse glimlach met mijn neus in de boeken naar huis gaan om eten voor je te koken. Altijd dezelfde maaltijden, afhankelijk van de kortingsbonnen die week. Uit eten gaan bij speciale gelegenheden. Met een verjaardag of zo. Niet te veel bestellen. Geen voorgerecht. Thuis een toetje eten. Moet dat me gelukkig maken? En dan heb ik het nog niet over Jacob gehad. Bijstand en af en toe een baantje. Hoe lang duurt het voor hij alleen in dat huis vervuilt?”

Sarah belt de FBI en stelt vast de het een nep-agent is. Als ze Hank belt weigert hij de smoes te gebruiken die ze afgesproken hebben en gaat toch mee. Sarah belt Jacob die toch komt opdagen. Ze verspreiden zich in het natuurreservaat. Hank heeft een wapen uit Carls bureau meegenomen. Als het vliegtuig gevonden is, waarschuwt Hank Carl, maar die wordt neergeschoten voor hij er erg in heeft. Hank wordt gedwongen het vliegtuig in te gaan en laadt daar het wapen. Buitengekomen schiet hij de nepagent dood. Jacob wil niet meer liegen.
“Had een ander het geld maar gevonden.”
Hank vertelt het te vertellen verhaal, maar Jacob pakt het pistool van de nepagent en zegt: “Laat het maar lijken dat hij het gedaan heeft.” “Ik ben zo moe. Ik vind het niet erg. Het is goed zo, ik ben niet bang.
Ik wil hier niet mijn hele leven aan denken. Zuipen op de veranda …
Voor jou is het perfect. Je hebt een doel in je leven. Dat weet je. Ik wil hier niet meer zijn.”

“Als je van me houdt, doe je het. Ik geef je de kans. Ik zal je niet aankijken. Ik zal je niet aankijken, maar als je het niet doet, doe ik het zelf en dan we allebei de lul. Daar schieten we niets mee op. Ik doe het echt, Hank. Ik meen het.”

Hank schiet als hij ziet dat Jacob het pistool naar zijn hoofd brengt.

De echte FBI vertelt hem, dat ze het geld enkele uren in handen hebben gehad. Omdat het niet gemerkt mocht worden hebben 20 mensen de nummers opgeschreven en die wachten nu tot het geld op komt duiken.
Hank gaat naar huis en verbrandt het geld, Sarah: “We kunnen naar het buitenland vluchten.” maar hij duwt haar van zich af en verbrandt alles.

Sara werkt in de bieb en Hank in de molen. “Soms hebben we dagen dat we net normale mensen zijn die nergens aan denken, niet aan het geld, niet aan de moorden. Maar die dagen zijn op de vingers van een hand te tellen.”

117 minuten totaal

Dierenliefde, hè getver

Er zijn weinig zaken waar ik zulke heftige discussies met leerlingen kan krijgen als het thema mens en dier. Voor mij zijn het twee verschillende zaken, ook al zijn er zeker overeenkomsten op te merken. ?Maar ik gruw als ik leerlingen dieren allerlei menselijke eigenschappen zie toeschrijven die ze helemaal niet hebben.  Een hond die kwispelt, laat niet zien dat hij van je houdt, maar meldt dat de baas er weer is die hem straks eten zal geven. Een parkiet die kopjes geeft, doet niets wat met menselijke gevoelens te maken kan hebben, maar alles met zijn instinct. ?Ik vind het vanzelfsprekend dat je dieren met respect behandelt, dat je ze verzorgt en eten geeft, maar ook dat je ze op tijd afmaakt of laat afmaken, als het om de een of andere reden nodig is. Toen ik zelf nog kippen had in de tuin, heb ik alle dieren eigenhandig de kop afgehakt met het scherpste bijltje dat er te vinden was. Ze waren op slag dood en ik heb er vervolgens goed van gegeten. Wat voor compliment kun je een dier nog meer maken?
Ronduit misselijk word ik van alle vormen van omgang met dieren, die wijzen op een verstoorde relatie met de werkelijkheid. Bijvoorbeeld als ik een dame met een bontjas voor haar schoothondje een lading accessoires in een sjieke dierenwinkel in de PC Hooftstraat zie kopen voor een bedrag waar meerdere derdewereldkinderen een jaar lang goed te eten zouden hebben gehad.
Of wanneer iemand schrijft over de noodzaak alles voor het dier te doen wat je ook voor een mens zou doen. Zo kun je tussen Etten-Leur en Prinsenbeek een heus dierenkerkhof aantreffen, waar van alles voor je dode dier mogelijk is, van begraven in een echt graf tot het cremeren en het op de schoorsteen zetten van de asresten. Of wanneer iemand het nodig vindt om zijn doodzieke hond een aantal bestralingen te laten ondergaan, omdat een mens ook bestraald wordt als hij aan kanker lijdt.
Het blijft een vreemde zaak om dieren die toch echt anders dan mensen zijn gevoelens toe te dichten die bijna uitsluitend bij mensen voorkomen. Mijn hond luistert zo goed naar me, schrijft een leerling, vooral als ze verdrietig en down is. Het beestje merkt dat meteen en je zit hem ook daar op reageren. Veel beter dan mensen dat doen.
Als ik zulke opmerkingen hoor, begint er iets boosaardigs in me te groeien. Ik krijg het donkerbruine vermoeden dat er iets aan de hand is met die mensen. Contact leggen met mensen is moeilijk, is vaak frusterend, mensen vallen bijna altijd tegen, je wordt voortdurend teleurgesteld. En dat gebeurt niet bij dieren, zeggen ze dan. Natuurlijk niet, omdat dieren niet kunnen doen wat mensen doen. Ze kunnen alleen hun instinct volgen en hun baasje gehoorzamen of het naar de zin maken.
Zo denkend kom ik misschien wel op een mooi promotiethema voor de tijd dat ik gepensioneerd zal zijn. Het lijkt me alleszins de moeite waard om de volgende stelling aan een wetenschappelijk onderzoek te onderwerpen: “Dierenliefde komt voort uit mensenhaat.”
26 april 2008

De cel of Jezus

Kleine criminelen die worden opgepakt in Bay Minette, in de Amerikaanse staat Alabama, kunnen voortaan kiezen tussen een celstraf of Jezus. Bay Minette is deze week begonnen met operatie Herstel Onze Gemeenschap. Daarbij kunnen daders van een klein vergrijp kiezen tussen een boete en/of celstraf, of een jaar lang kerkbezoek.
Het idee is ontstaan onder plaatselijke predikanten ‘omdat misdaad veroorzaakt wordt door de uitholling van familiewaarden en moraal’. Volgens een politiewoordvoerder ‘zijn er in onze gemeenschap kinderen die kinderen grootbrengen en ouders die jonge kinderen geen waarden meegeven’.

Volgens de American Civil Liberties Union (ACLU) is het plan ‘compleet ongrondwettelijk’. De actiegroep zegt dat zelfs de allerconservatiefste rechter van het Amerikaanse Hooggerechtshof de alternatieve straf zal verwerpen. Het plaatselijke bestuur van Bay Minette ziet eventuele rechtszaken met belangstelling tegemoet.
(Redactie)

AD 27-9-2011

Over de streep

Van de weblog va Wilfred Rubens haalde ik de volgende kritische vragen:
“Onlangs heeft de KRO de eerste aflevering uitgezonden van ‘Over de Streep’. Dit programma gaat over Challenge Day. Dit is een bijzondere methode (oorspronkelijk afkomstig uit de VS), die onder meer wordt gebruikt om pesten op scholen tegen te gaan en wederzijds respect te stimuleren. De methode kent verschillende werkvormen, waarmee leerlingen worden uitgedaagd “om verborgen gevoelens naar elkaar uit te spreken”. Het achterliggende idee is dat, als je elkaar beter kent, je meer respect voor elkaar krijgt.
Wellicht het meest confronterende onderdeel is de werkvorm waarbij een begeleider een vraag stelt aan de groep leerlingen (maximaal 100), en zij moeten antwoorden door over een streep te stappen. Bijvoorbeeld: stap over de streep als je ooit op deze school gepest bent?
Verleden jaar heeft de KRO al een documentaire over deze methode uitgezonden. De Challenge Day werd toen bij het IJburgcollege in Amsterdam toegepast.
Op de website van Challenge Day vind je meer informatie over de formule (opmerken-kiezen-doen), de voorbereiding en inbedding in het onderwijs. Zo is er veel aandacht voor nazorg, en is er op elke vier leerlingen één volwassen begeleider. Ook lees je hier positieve (Amerikaanse) testimonials. Edvard Houtkoop is deelschoolleider bij het IJburg College en tweette mij vanochtend, hoe hij terugkijkt op de Challenge Day:
Positief, ook de tweede keer afgelopen voorjaar. Waardevolle dag ook voor jezelf. Moet wel passen binnen rest leerlingbegeleiding.
Ik vind het een boeiende aanpak. O.a. omdat het zo veel los maakt. Zie bijvoorbeeld de bedenkingen van hoogleraar Bob van der Meer. Ik zie de mogelijke kracht van deze methode, maar heb nog de volgende vragen:
• Creëer je daadwerkelijk een veilige omgeving, ook als je de Challenge Day opneemt en uitzendt?
• Er is sprake van redelijk veel fysiek contact (knuffels, arm om de schouder). Hoe werkt dat bij leerlingen uit culturen waar terughoudend wordt omgegaan met lichamelijk contact?
• Wat is de impact van de uitzendingen voor de digitale identiteit van jongeren, ook op langere termijn? De uitzendingen staan immers online.
• Ik heb de indruk dat jongeren vooraf niet wisten wat hun te wachten stonden. Is dat ethisch, met name gezien het feit dat opnames worden gemaakt van de Challenge Day?
• Hoe waarborg je een goede inbedding binnen het onderwijs? Doe je dat niet dan kun je volgens mij juist onveiligheid creëren. Scholen zijn vaak goed in het organiseren van gebeurtenissen, maar minder goed in het organiseren van processen (denk ook aan professionalisering van docenten).
• Kun je inderdaad in één dag een collectief creëren?
• Werkt deze methode niet juist groepsdruk in de hand, waardoor leerlingen dingen over zichzelf vertellen die zij eigenlijk niet willen vertellen?
• Welke persoonlijke informatie is relevant (van invloed op jouw functioneren binnen een groep) om te vertellen? Als docent en collega-leerling hoef je niet alles te weten van een leerling. Bepaalde informatie kan zelfs ‘afleidend’ werken of verkeerd geïnterpreteerd worden. Zijn leerlingen zelf in staat om te bepalen welke informatie relevant is?
• In welke mate hebben leerlingen invloed op de montage van de documentaire? Kunnen leerlingen aangeven dat zij bepaalde uitspraken en fragmenten niet terug willen laten komen in de uitzending? Hebben zij bedenktijd?”
http://wilfredrubens.typepad.com/wilfred_rubens_weblog/2011/08/vragen-bij-over-de-streep-.html

http://www.dayofchange.nl/videos

Fraai ethisch dilemma

Tegen de tijd dat je de pensioengerechtigde leeftijd nadert ga je nadenken over projecten die dan de moeite waard zijn. Een zo’n project ben ik vorig jaar begonnen, toen ik de VB Detective en Thrillergids in handen kreeg. Een snelle blik leverde op dat er gemiddeld een zeventig boeken een vier- of vijfsterrenkwalificatie kregen. Daarvan een lijst gemaakt en die vervolgens gecheckt met de boeken in de bieb. Vorig jaar naderde ik langzaam maar zeker de laatste tien boeken, totdat er een nieuwe versie van de VN-gids verscheen en ik weer bij tachtig uitkwam.
Tegelijk blijf je al lezend toch docent levensbeschouwing en kom je soms heel mooie situaties tegen die de moeite van het bespreken in de klas waard kunnen zijn. Vooral als het gaat om ethische vragen, zijn sommige boeken een goudmijn. Het slot van een van de beste boeken die ik het afgelopen jaar gelezen heb, had een hartverscheurend ethisch dilemma. Ik zal de titel niet noemen, anders verraad ik de clou. De feitelijke gegevens zijn de volgende:

– Een heel jong meisje wordt ontvoerd. Haar grootmoeder zet twee privé-detectives aan het werk, een koppel zowel privé als zakelijk. De moeder van het kind zorgt slecht voor haar dochter, gebruikt allerlei zaken en brengt het kind soms in gevaar.

– Aan het eind komt het volgende aan het licht: de opa heeft met hulp van politie-agenten zijn kleinkind ontvoerd, omdat de moeder het al een keer door nalatigheid in levensgevaar gebracht, maar ook met veel pijn opgezadeld heeft. Het meisje wordt nu liefdevol verzorgd door een kinderloos politie-echtpaar, dat weet dat het kind ontvoerd is.

– Detectives en politie ontdekken de plaats waar het kind nu opgevoed wordt en de volgende vraag wordt urgent: vergeten we wat we hier zien en laten we het kind in goede handen achter, zonder dat de ontvoerders ervoor gepakt worden of nemen we de legale weg, dat een kind naar haar rechtmatige ouders moet worden teruggebracht, de ontvoerders opgepakt worden en het kind terug bij haar moeder opnieuw grote risico’s loopt.

– De vrouwelijke detective kiest voor model 1 en zegt tegen de anderen, allen mannen: “Ik zal jullie haten als je dat kind geen geluk gunt.” De anderen nemen toch de beslissing om volgens de wet te handelen en brengen het kind weer terug naar de moeder. De vrouwelijke detective verbreekt de relatie met haar vriend. Als deze aan het eind van het boek op bezoek bij de moeder van het kind gaat, begint de verwaarlozing al weer op te vallen.

Het lijkt me een mooie situatie om leerlingen uit te dagen na te denken wat ze zouden kiezen of welke keuze zij in deze situatie het liefst hadden gehad. Tegenover elkaar staan de waarden als ouderschap, al dan niet vanuit de wet, en het recht van een kind om gelukkig te worden zonder angst en pijn. Het zou goed zijn als de leerlingen konden redeneren in de trant van “Van de ene kant.., maar van de andere kant… en dat in beide gevallen. Waardoor weer eens duidelijk wordt, dat ethische keuzes meestal het kiezen tussen twee kwaden inhoudt. En wat is dan het minste kwaad?
[Wie toch wil weten, hoe het boek heet, omdat zhij nieuwsgierig is geworden: ook al weet je het eind, dan nog is het een boek om niet weg te leggen voor het uit is, laat het even weten en je krijgt bericht.]

Gone baby gone door Dennis Lehane

Altruïstisch of wereldvreemd?

De Amerikaan Josh Ferrin kocht enige tijd geleden een woning in de buurt van Salt Lake City, blij dat zijn gezin eindelijk een eigen huis kon bezitten. Kort na de aankoop besloot hij de garage te verkennen en zag een stuk stof op de zolder van de garage hangen. Nieuwsgierig klom door het luik de zolder op en voelde achter het gordijn. Hij ontdekte acht metalen dozen, min of meer gelijkend op munitiedozen uit de tweede wereldoorlog. Toe hij er een opende, belde hij meteen zijn vrouw om haar op de hoogte van zijn vondst te brengen. De zeven dozen zaten ieder vol met opgerolde bankbiljetten, alles bij elkaar minstens 45.000 dollar.
“Ik ben niet perfect en ik wou dat ik kon zeggen dat ik in het geheel niet twijfelde. We wisten dat we het terug moesten geven, maar dat betekende niet dat ik niet aan de noodzakelijke reparatie van mijn auto, onze behoefte om een kind te adopteren, wat we op dit moment niet kunnen, of het achterstallig onderhoud aan ons pas gekochte huis heb gedacht. Maar het geld niet van ons om te houden en ik geloof niet dat je vaak een kans krijgt om iets radicaal eerlijks te doen, om iets belachelijk geweldigs voor iemand anders te doen en ik hoop dat het een les is die ik mijn kinderen hoop te leren.”

Ferrin stelde zich de vorige eigenaar, Arnold Bangerter, voor, die op bepaalde momenten een bundeltje van honderd dollar in elkaar rolde, naar zijn zolder ging en het daar in een doos opborg. “Hij spaarde die dollars waarschijnlijk voor zijn kinderen, maar zeker niet voor mij.”
“Ik hoop vader te worden en dan maak ik me zorgen over de toekomst van mijn kinderen. Ik kan hem in mijn gedachten het geld weg zien leggen voor sombere tijden en het zou fout van me zijn hem dat te ontzeggen waar hij jaren voor gewerkt heeft. Het voelde als moest ik nog een hoofdstuk uit zijn leven schrijven, een hoofdstuk dat hij niet zelf heeft kunnen schrijven en het op de juiste manier afronden,” liet Ferrin de journalist noteren.

Bron AP 19-05-2011

Wat voor reacties zouden leerlingen geven op deze situatie?
Hoe zouden ze voor zichzelf een eventuele andere keuze rechtvaardigen?
Wat zou hun reactie zijn op de argumentatie van John Ferrin?

Een beetje zwanger?

Bernard Madoff, de Wall Street handelaar, die via zijn piramideconstructie 50 miljard dollar wist te vergaren en te verliezen, deed alleen maar alsof hij het geld van zijn cliënten voor hen investeerde.  Gedurende de laatste 13 jaar kocht Madoffs firma geen geldswaarden ondanks dat die op de rekeningen van zijn klanten te zien waren. Met andere woorden. Madoff loog zijn klanten maar wat voor.?Ik vraag me af of hier iets achter zit van”jong geleerd is oud gedaan”.  Zou het gedrag van iemand die er geen been in ziet om anderen 50 miljard lichter te maken al begonnen zijn, toen hij jong was. ?In gesprekken met leerlingen merk ik dat een fikse minderheid er geen probleem mee heeft om als het uitkomt te spieken, dingen over te schrijven en als het niet gemerkt wordt plagiaat te plegen door te doen alsof wat ze in hun teksten schrijven niet van internet geplukt is. ?In een telefonische enquête in de VS meldde 49 % van de ondervraagde tieners dat liegen tegen ouders en opvoeders o.k. is. 61 % had dat ook het afgelopen jaar gedaan.  38 procent meent dat het breken van de regels op school nodig is om te slagen.  Niet meer dan 54 procent ziet de eigen ouders als rolmodel en veel tieners hebben helemaal geen rolmodel.?Toch zijn het ook deze mensen die verontwaardigd wijzen op de enorme zelfverrijking die de afgelopen jaren plaatsgevonden heeft op allerlei gebieden. Meteen wordt het vingertje uitgestoken in de richting van de anderen.  Zelden wordt het vingertje naar de eigen boezem gericht. Terwijl het zonneklaar is dat jaarlijks vele miljarden verloren gaan door diefstal op het werk, ziekmelding zonder het te zijn, oplichting van verzekeringsmaatschappijen en zo verder. “Ik heb niets illegaals gedaan,” hoor je dan. “Iedereen doet het toch.”?Als je aan het eind van je schoolloopbaan met je papiertje in de hand triomfantelijk loopt te verkondigen, dat je met een minimum aan inzet, een maximum aan andermans werk en enig liegen en bedriegen je diploma hebt gehaald, ben je niet anders dan de eerder genoemde Madoff.  Het gaat immers niet om de hoeveelheid foute toestanden, het gaat om het gedrag zelf.  Je bent niet integer, jij niet en Madoff niet.  Integriteit is geen vestje dat je af en toe aantrekt als het je uitkomt. Het is net als met zwanger zijn, je kunt niet een beetje zwanger zijn. Zo kun je ook niet een beetje integer zijn.  Als je aan je integriteit knabbelt, verlies je niet een beetje, maar heel je integriteit. ?Daarom hoop ik ook een aantal mensen in de toekomst niet meer tegen te komen. Zou ik hen ontmoeten in een zakelijke functie, als adviseur, als iemand die aan mij geld wil verdienen – waar in het algemeen niets mis mee is – dan zou ik toch besluiten om niet met hen in zee te gaan. Ik heb hen aan werk gezien in de klas en hen zonder blikken of blozen hun integriteit te grabbel zien gooien. Vaak zonder dat ze in de gaten hadden wat ze zich ermee aandeden.  Als de baan die ze nu hebben hen de kans biedt dat weer te doen, omdat ze er mee wegkomen dan wil ik graag degene zij die hen daartoe niet de kans geeft.  En ik ga weg met de gedachte: je was toen niet integer, waarom zou je het nu wel zijn?  Jong geleerd is immers oud gedaan.
Gepubliceerd in “De wereld volgens C13” in Schoolkrant de Keten, juni 2009