Fraai ethisch dilemma

Tegen de tijd dat je de pensioengerechtigde leeftijd nadert ga je nadenken over projecten die dan de moeite waard zijn. Een zo’n project ben ik vorig jaar begonnen, toen ik de VB Detective en Thrillergids in handen kreeg. Een snelle blik leverde op dat er gemiddeld een zeventig boeken een vier- of vijfsterrenkwalificatie kregen. Daarvan een lijst gemaakt en die vervolgens gecheckt met de boeken in de bieb. Vorig jaar naderde ik langzaam maar zeker de laatste tien boeken, totdat er een nieuwe versie van de VN-gids verscheen en ik weer bij tachtig uitkwam.
Tegelijk blijf je al lezend toch docent levensbeschouwing en kom je soms heel mooie situaties tegen die de moeite van het bespreken in de klas waard kunnen zijn. Vooral als het gaat om ethische vragen, zijn sommige boeken een goudmijn. Het slot van een van de beste boeken die ik het afgelopen jaar gelezen heb, had een hartverscheurend ethisch dilemma. Ik zal de titel niet noemen, anders verraad ik de clou. De feitelijke gegevens zijn de volgende:

– Een heel jong meisje wordt ontvoerd. Haar grootmoeder zet twee privé-detectives aan het werk, een koppel zowel privé als zakelijk. De moeder van het kind zorgt slecht voor haar dochter, gebruikt allerlei zaken en brengt het kind soms in gevaar.

– Aan het eind komt het volgende aan het licht: de opa heeft met hulp van politie-agenten zijn kleinkind ontvoerd, omdat de moeder het al een keer door nalatigheid in levensgevaar gebracht, maar ook met veel pijn opgezadeld heeft. Het meisje wordt nu liefdevol verzorgd door een kinderloos politie-echtpaar, dat weet dat het kind ontvoerd is.

– Detectives en politie ontdekken de plaats waar het kind nu opgevoed wordt en de volgende vraag wordt urgent: vergeten we wat we hier zien en laten we het kind in goede handen achter, zonder dat de ontvoerders ervoor gepakt worden of nemen we de legale weg, dat een kind naar haar rechtmatige ouders moet worden teruggebracht, de ontvoerders opgepakt worden en het kind terug bij haar moeder opnieuw grote risico’s loopt.

– De vrouwelijke detective kiest voor model 1 en zegt tegen de anderen, allen mannen: “Ik zal jullie haten als je dat kind geen geluk gunt.” De anderen nemen toch de beslissing om volgens de wet te handelen en brengen het kind weer terug naar de moeder. De vrouwelijke detective verbreekt de relatie met haar vriend. Als deze aan het eind van het boek op bezoek bij de moeder van het kind gaat, begint de verwaarlozing al weer op te vallen.

Het lijkt me een mooie situatie om leerlingen uit te dagen na te denken wat ze zouden kiezen of welke keuze zij in deze situatie het liefst hadden gehad. Tegenover elkaar staan de waarden als ouderschap, al dan niet vanuit de wet, en het recht van een kind om gelukkig te worden zonder angst en pijn. Het zou goed zijn als de leerlingen konden redeneren in de trant van “Van de ene kant.., maar van de andere kant… en dat in beide gevallen. Waardoor weer eens duidelijk wordt, dat ethische keuzes meestal het kiezen tussen twee kwaden inhoudt. En wat is dan het minste kwaad?
[Wie toch wil weten, hoe het boek heet, omdat zhij nieuwsgierig is geworden: ook al weet je het eind, dan nog is het een boek om niet weg te leggen voor het uit is, laat het even weten en je krijgt bericht.]

Gone baby gone door Dennis Lehane