Legitimatie van het vak (2) – de onderwijsbisschop

Ik kan me goed herinneren dat het jarenlang water  en vuur geweest is tussen bisschoppen en bisschoppelijk gedelegeerden enerzijds en de docenten levensbeschouwing van katholieken huize. Nog steeds ben ik van mening dat het vak levensbeschouwing niet gedragen moet worden door kerkelijke autoriteiten en dat het vak los moet staan van welke zuil ook, of die nu katholiek, humanistisch of islamitisch is.

In het Narthexnummer is een interview met onderwijsbisschop Hendrikx opgenomen. Met zijn volgende uitspraak ben ik van harte eens: “„Katholieke scholen staan de vorming van de persoon voor. In de ontwikkeling tot persoon spelen ook levensbeschouwelijke vragen mee. Om in schoolruimte te bieden aan deze vragen is er een vak levensbeschouwing. Daarin kunnen leerlingen oefenen met levensvragen stellen en het zoeken van antwoorden daarop.” (28)

Hij stelt hierbij een onderwijsinhoudelijke legitimatie voorop. Dat is een duidelijke vooruitgang vergeleken met het verleden.

Vervolgens zegt hij: „Dat zoekproces gebeurt niet in het luchtledige. In de les levensbeschouwing reikt de leraar tools aan om met die vragen om te leren gaan. Die instrumenten kan de docent halen uit de katholieke levensbeschouwing.’ Als instrumenten ziet hij dan bijvoorbeeld teksten en voorbeeldverhalen uit de bijbel en de katholieke traditie, zoals verhalen over heiligen en pelgrimsplaatsen, en teksten van stichters van religieuze orden.”

Dan is hij mij helaas kwijt. Natuurlijk heb ik geen bezwaar tegen de voorbeelden die hij geeft, maar menen dat de tools voor een verantwoord zoeken naar antwoorden op levensvragen gevonden kunnen worden in de katholieke levensbeschouwing komt mij toch voor als het zwemmen in de fuik van de ervaringskatechese: we beginnen met water en we eindigen bijna verplicht bij de doop.

Met onze gemengde schoolbevolking kunnen we niet anders dan een veelvoud van bronnen aanbieden, waarmee de leerling aan de slag kan om zijn levensbeschouwelijke identiteit gestalte te gaan geven.

Toch geef ik Taco Visser gelijk, die aan het eind van het interview opmerkt: “Tijden veranderen. In onze context staat het vak levensbeschouwing in katholieke scholen onder druk. Sommige schoolleiders minimaliseren het vak tot een onderbouwvak en anderen voelen zich gedwongen door de bezuinigingen de om spreekwoordelijke kaasschaaf op lesuren levensbeschouwing los te laten. Ook muteert het vak soms in het vak filosofie.

In het licht van deze ongunstige contextfactoren zouden leraren levensbeschouwing een medestander in de kerk kunnen hebben. Als de onderwijsbisschop in de hernieuwde contacten tussen kerk en onderwijs bij katholieke schoolleiders voor een jaarlijks gevulde urentabel en een examenstatus voor het vak pleit, wat zouden leraren levensbeschouwing daar tegen hebben?”

In die zin hebben we elkaar wel nodig. Als er op school niet meer over algemene levensbeschouwelijke vragen gecommuniceerd kan worden, is er voor de vragen en antwoorden van het christelijke geloof helemaal geen ruimte meer. Het eerste gaat aan het tweede vooraf. Als mgr. Hendrikx zijn gewicht in de schaal legt om het vak levensbeschouwing te behouden, zullen docenten levensbeschouwing hun best doen om ook aan de katholieke antwoorden recht te doen.