Twijfel aan mezelf

In de levensbeschouwelijke dagboeken die onze leerlingen vier keer per jaar inleveren, laten ze vaak hun worsteling met het leven zien. Voordeel is dat ze schriftelijk uiting geven aan wat hen bezighoudt en dat vergroot ongemerkt hun zelfinzicht. Astrid schreef de volgende tekst:

“Om verstandige keuzes in het leven te maken is veel zelfkennis nodig. Dit is echter niet eenvoudig omdat mensen vaak over weinig zelfkennis beschikken. We hebben de afgelopen eeuwen veel ontwikkelingen doorgemaakt. Met de kennis die we hiermee hebben opgedaan kunnen we ongelofelijke dingen. Echter, op psychologisch gebied zijn we maar heel weinig vooruit gegaan. Veel mensen lijden onder bijvoorbeeld jaloezie, depressies, wraakzucht, stress en angsten. Hoe is het mogelijk dat we zo veel kennis hebben maar toch slecht leven?

Van kleins af stapelen we een heleboel kennis op die we in het dagelijks leven toe kunnen passen. Wat helaas ontbreekt, is de kennis van onszelf. Waarom maakt zelfkennis geen deel uit van de kennis die wij op jonge leeftijd meekrijgen? Waarom bestaat er niet zoiets als een studie zelfkennis? Zelfkennis is erg belangrijk en kan het leven een stuk aangenamer maken. Zelfkennis helpt om jaloezie, wraak, depressies en angsten te begrijpen. Is dat dan helemaal niet belangrijk?

En hoe kan worden verwacht dat mensen normaal met elkaar om kunnen gaan wanneer ze zich zelf niet goed kennen? Wanneer iemand over genoeg zelfkennis beschikt, heeft dit een positieve bijdrage aan de relatie met anderen. Mensen zullen hierdoor makkelijker met elkaar om kunnen gaan en relaties zullen dus soepeler lopen.

Heeft het beschikken over veel zelfkennis alleen positieve kanten? Ik denk dat zelfkennis mensen ook tegen kan werken. Mensen kunnen zich laten belemmeren door het feit dat wordt gedacht dat zij zichzelf goed kennen. Er wordt wel eens gezegd: ‘Ik ben nu eenmaal zo’. Hierdoor zijn deze mensen minder geneigd om nieuwe kanten van zichzelf te laten zien en te ontdekken. Dus zou het dan misschien juist beter zijn om het streven naar zelfkennis los te laten?

Het lijkt allemaal erg ingewikkeld want zelfkennis is niet iets wat van de een op de andere dag uit de lucht komt vallen. Zelfkennis is iets wat je in de loop van de jaren van jezelf meekrijgt, maar hoe moet je met zelfkennis om gaan? Iedereen heeft positieve en negatieve eigenschappen en het is juist de kunst om deze in balans te houden. Toch is dit erg lastig want je kunt de balans tussen de positieve en negatieve eigenschappen niet altijd zelf in de hand houden. De omgeving bepaalt voor een gedeelte ook hoe je bent, of in ieder geval hoe je jezelf aan de buitenwereld laat zien. Er wordt vaak wel gezegd dat je wijs wordt van het vallen en opstaan dat je gedurende het opgroeien zult doen, en dit is natuurlijk erg logisch want iedereen maakt fouten en verkeerde keuzes maar die zijn er voor om van te leren. Hebben de gebeurtenissen die zich in het verleden hebben afgespeeld effect op de manier hoe mensen over zichzelf denken? Ik denk dat er een heleboel factoren spelen die invloed hebben op je zelfkennis. Zelfkennis wordt namelijk ook bepaald door de waardering die we voor onszelf hebben.

Als je hierover nadenkt dan is iedereen erg kwetsbaar. Als je je afvraagt wie je werkelijk bent door kritisch naar jezelf te kijken, dan kunnen weinig mensen daar een duidelijk antwoord op geven. Maar als je de gevoelens van jezelf niet kunt begrijpen, hoe is het dan mogelijk om een relatie met anderen op te bouwen? Hoe kunnen mensen dan goed met elkaar omgaan? Mensen kijken vaak niet meer naar gevoelens om zelfkennis op te doen maar naar het gedrag. Het is vrij voorspelbaar dat wij het ons daardoor zelf soms erg moeilijk maken doordat ons gedrag zo beïnvloedbaar is door onze omgeving.
Ook gaan we ons vergelijken met andere personen waarvan we denken dat ze op ons lijken. Echter, geeft dit niet een heel erg oppervlakkig beeld van onszelf?

Zoals ik al eerder zei, een ander belangrijk punt dat onze zelfkennis bepaalt, is de waardering die we voor onszelf hebben. Doordat we ons gaan vergelijken met anderen kan dit dus verkeerd uitpakken. Wanneer wij ons bijvoorbeeld gaan vergelijken met een ander persoon die beter is, dan gaan wij aandacht schenken aan en daardoor vooral de nadruk leggen op de dingen waarin we minder goed zijn. Hierdoor ontstaat een negatief zelfbeeld wat weer gevolgen heeft op de manier waarop wij over dingen denken en hoe wij met onszelf om gaan.

Het is dus niet alleen lastig om jezelf goed te leren kennen, maar het is ook lastig om om te gaan met de positieve en negatieve dingen van jezelf. Jezelf leren kennen is natuurlijk een persoonlijk onderwerp, maar is het misschien niet beter dat hier meer aandacht aan wordt geschonken? Als ik kijk naar mezelf dan durf ik te zeggen dat ik niet zoveel zelfkennis heb. Natuurlijk kan ik wel wat eigenschappen van mezelf opnoemen maar ik kan er vaak niet goed mee omgaan. Voor mij is het leven op dit moment een groot toneelstuk waarin ik anderen voor de gek houd, en alleen maar omdat ik niet mezelf durf te zijn. Het nadeel hiervan is vooral dat ik op dit moment niet meer weet wie ik wel ben. Ik wil niet dat mensen me goed leren kennen en daardoor mijn zwakke plekken zullen weten, want dat is de enige manier waarop mensen mij kunnen kwetsen. Ik weet ook dat ik eigenlijk nooit zo ben geweest, maar het is mij ook niet makkelijk gemaakt en daardoor ben ik erg aan mezelf gaan twijfelen.”