Wij lijken echt niet op apen

Regelmatig terugkerend thema in de lessen is de vergelijking die leerlingen maar al te gemakkelijk maken met de dierenwereld. Met name apen zijn daarbij geliefde voorbeelden. Mijn categorische afwijzing om mensen en chimpansees ook maar in de verte met elkaar in verband te brengen wordt ondersteund door een artikel in Trouw “Wij lijken echt niet op apen” van 12 mei 2012 van de hand van Marco Visscher, hoofdredacteur van Ode.

Het artikel is te lezen op de webstek van Trouw. Downloaden gaat tegenwoordig wat moeilijker, maar het is het proberen waard. Enkele citaten wil ik u niet onthouden:

“En wat die overeenkomsten in onze genetische code betreft: inderdaad, 98 procent is nogal wat. Maar we delen ook 60 procent van ons DNA met goudvissen en 50 procent met fruitvliegjes en bananen. Moeten we die dan ook beschouwen als halfmensen?

Ik denk dat we onszelf een fundamentele vraag moeten stellen. Is er niet iets geks aan de hand als we ons vergapen aan al die suggesties waaruit zou blijken hoezeer we gelijk zijn aan apen? Het lijkt zo onschuldig, maar misschien is de voortdurende neiging om mensen en chimpansees op één lijn te stellen een teken dat we niet meer precies weten wat het betekent om mens te zijn.
Ik heb niets tegen mensapen – mijn beste vrienden stammen ervan af – maar de opwaardering van al die chimpansees en bonobo’s zou wel eens een signaal kunnen zijn dat we de mensheid eigenlijk beu zijn. Zo’n wankelend mensbeeld is volgens mij een slechte voorbode. Daarmee brengen we het geloof in verandering en vooruitgang eveneens in gevaar.
(…)

Sinds onze verre voorouders zich hebben afgescheiden, is het leven van de mens zozeer veranderd dat we zelfs de holbewoners van enkele tienduizenden jaren geleden nauwelijks herkennen als onze evolutionaire voorganger. Sterker, in de afgelopen tien jaar is in alleen al de wijze waarop mensen met elkaar communiceren méér veranderd dan in hoe apen zich hebben ontwikkeld in zes miljoen jaar evolutie. Dat neem ik die apen niet kwalijk, maar het is niet bepaald een argument om onze onderlinge verschillen binnenkort maar op te doeken. Zelfs lieden als De Waal – die voor de financiering van hun werk natuurlijk gebaat zijn bij het idee dat apen de sleutel hebben tot diepgravende kennis over menselijk gedrag – zouden toch moeten toegeven dat apen er niet in zijn geslaagd hun levenskwaliteit ook maar een beetje te verbeteren. De evolutie van de mensaap heeft geleid tot enkele tientallen gedocumenteerde voorbeelden van het gebruik van gereedschap, communicatie en vlooirituelen. Maar om daarom te zeggen dat apen en mensen hetzelfde zijn geprogrammeerd – alsof er geen immens verschil in culturele overdracht bestaat – is in de woorden van Helene Guldberg, auteur van ‘Just another ape?’, alsof je geen verschil ziet tussen een gletsjer en een auto: “Beide bewegen van A naar B, zij het de een heel wat langzamer dan de andere.” “